Leki przeciwdepresyjne — najczęstsze działania niepożądane i jak sobie z nimi radzić

Dlaczego leki przeciwdepresyjne wywołują działania niepożądane?

Najczęściej stosowane leki (z grup SSRI i SNRI) zwiększają w mózgu stężenie serotoniny, a część z nich także noradrenaliny. Te same przekaźniki działają jednak również poza mózgiem — między innymi w jelitach, naczyniach krwionośnych i innych narządach. Dlatego na początku leczenia organizm musi przyzwyczaić się do zmiany, a większość dolegliwości ma charakter przejściowy.

Zanim zaczniesz — czego się spodziewać

Działania niepożądane pojawiają się zwykle w pierwszych dniach, a poprawa nastroju przychodzi później — po 2 do 4, czasem 6 tygodniach. To pozorny paradoks: najpierw można odczuć dolegliwości, a dopiero potem korzyści. Właśnie dlatego początek leczenia bywa najtrudniejszy i warto go przetrwać.

Nie odstawiaj leku samodzielnie, nawet jeśli w pierwszych dniach czujesz się gorzej. O każdej dolegliwości powiedz podczas wizyty — zwykle wystarczą drobne zmiany (pora przyjmowania, dawka, sposób przyjmowania), aby przejść przez ten okres łagodniej.

Najczęstsze działania niepożądane i jak sobie z nimi radzić

Nudności i dolegliwości żołądkowe

To najczęstsza dolegliwość na początku leczenia. Zwykle mija w ciągu 1–2 tygodni. Pomaga przyjmowanie leku do posiłku, mniejsze i częstsze porcje jedzenia oraz imbir w kapsułkach — zwykle 250 mg do czterech razy dziennie, czyli do około 1000 mg na dobę (świeży imbir i herbata imbirowa działają słabiej i trudniej je dawkować). Jeśli nudności są nasilone, dawkę można na jakiś czas zmniejszyć.

Bóle głowy

Częste w pierwszych dniach i zwykle przemijające. Zazwyczaj wystarczają nawodnienie, odpoczynek i zwykły lek przeciwbólowy przez kilka dni. Utrzymujące się lub silne bóle głowy warto zgłosić podczas wizyty.

Problemy ze snem — bezsenność lub senność

Niektóre leki działają pobudzająco i mogą utrudniać zasypianie, inne uspokajają i wywołują senność. Dlatego lekarz lub lekarka dobiorą pory przyjmowania leków tak, aby uniknąć niepożądanego działania. Dodatkowo pomaga dbanie o higienę snu: stałe pory, ograniczenie kofeiny i ekranów wieczorem.

Niepokój i pobudzenie na początku leczenia

U części osób w pierwszych dniach nasilają się lęk, niepokój lub uczucie „nakręcenia”. Zwykle przemija po kilku–kilkunastu dniach, a rozpoczynanie od małej dawki zmniejsza ryzyko. Silny niepokój lub pobudzenie zgłoś podczas wizyty.

Zaburzenia seksualne

Należą do częstszych i bardziej uporczywych działań niepożądanych: spadek popędu, trudności z podnieceniem lub osiągnięciem orgazmu. Nie znikają tak łatwo jak nudności, ale jest na nie kilka rozwiązań — zmniejszenie dawki, zmiana na lek o mniejszym wpływie na sferę seksualną (na przykład bupropion, mirtazapina, wortioksetyna lub trazodon) albo dodanie innego leku. Każdą zmianę ustala się podczas wizyty. Warto o tym mówić — to częsty i rozwiązywalny problem.

Zmiany apetytu i masy ciała

Większość najczęściej stosowanych leków przeciwdepresyjnych jest neutralna dla masy ciała — realny przyrost powoduje tylko część z nich. Pomagają regularna aktywność fizyczna i zbilansowana dieta. Jeśli przyrost masy jest istotny lub Ci przeszkadza, porozmawiaj o zmianie leku podczas wizyty.

Suchość w ustach, zaparcia i potliwość

Występują częściej przy niektórych lekach. Suchość w ustach łagodzą woda i guma bez cukru; przy zaparciach pomagają błonnik, płyny i ruch; potliwość zwykle z czasem słabnie. Gdy dolegliwości są uciążliwe, zgłoś je podczas wizyty.

Przytępienie emocjonalne

Część osób opisuje zmniejszoną intensywność emocji — zarówno trudnych, jak i przyjemnych. Bywa to odczuwane jako ulga, ale gdy przeszkadza, można zmniejszyć dawkę lub zmienić lek. To również warto omówić podczas wizyty.

Objawy odstawienne — dlaczego nie należy odstawiać leku nagle

Nagłe przerwanie leczenia może wywołać objawy odstawienne: zawroty głowy, wrażenie „prądów” w głowie, drażliwość, objawy grypopodobne i zaburzenia snu. To nie jest uzależnienie, lecz znak, że organizm przyzwyczaił się do leku. Dlatego lek odstawia się stopniowo, według planu ustalonego podczas wizyty.

Kiedy pilnie skontaktować się z poradnią

Większość działań niepożądanych jest łagodna i przemijająca, ale niektóre objawy wymagają szybkiej reakcji. Skontaktuj się z poradnią, jeśli wystąpią:

• nasilenie myśli rezygnacyjnych lub samobójczych, zwłaszcza w pierwszych tygodniach i u osób młodych,
• silny niepokój, pobudzenie lub bezsenność uniemożliwiające normalne funkcjonowanie,
• objawy zespołu serotoninowego: wysoka gorączka, drżenie lub sztywność mięśni, przyspieszone bicie serca, splątanie i obfite poty — zwłaszcza po dodaniu kolejnego leku,
• objawy reakcji alergicznej: wysypka, obrzęk, duszność,
• nietypowo dobry nastrój z nadmierną energią i zmniejszoną potrzebą snu, które mogą zapowiadać zmianę fazy na maniakalną.

Jeśli objawy są nasilone lub niepokojące, nie czekaj do kolejnej wizyty — skontaktuj się z poradnią. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wyborze leku, dawce i wszelkich zmianach w leczeniu decyduje się zawsze wspólnie podczas wizyty.